dengbêjler, kilam adı verilen sözlü ezgileri söyleyen halk sanatçılarıdır. kilamlar aşk, ayrılık, yiğitlik ve günlük yaşamı anlatır. kilamların uzun, ağır ve duygusal olması, dinleyiciyi yavaşça içine çekiyor.
kilamlar genellikle eşliksiz, doğrudan sesle söylenir. dinlerken sözler anlaşılmasa bile duygusu geçer. dinlerken sözcükleri anlamasanız bile ses tonunun gücü insanı etkiliyor.
diyarbakır'da dengbêj evi gibi mekanlarda canlı dinlenebilir. (bkz: dengbêj geleneği) canlı performansta sessizce dinlemek, sanatçıya gösterilen en büyük saygı.
sponsorluJet Taşıyıcıacil evrak ve paket şehir içinde aynı gün
incele
dengbêj, kürtçe "ses" anlamına gelen deng ile "söyleyen" anlamına gelen bêj sözcüklerinden oluşur. sözlü kültürün hafızasını taşıyan kişiler olarak anılırlar.
bir dengbêj yıllarca usta çırak ilişkisiyle yetişir. kilamların uzun metinlerini ezbere bilmek, ezgileri doğru kurmak büyük bir emek ister.
kilamların konuları arasında aşk, savaş, gurbet, ayrılık ve doğa var. bir dengbêj hem şair hem tarihçi gibi çalışır.
dengbêjlerin söylerken elini kulağının yanına götürmesi sık anlatılan bir görüntüdür. sesin yönünü ve duyguyu toplamak için yapıldığı söylenir, fotoğraflarda hemen tanınır.
sponsorluDiyar Halıhalın kapından alınır, tertemiz gelir
incele
dinleyici dilini bilmese bile sesin tınısı ve vurgusu duyguyu aktarır. kimi ziyaretçi ilk dinleyişinde gözlerinin dolduğunu söylüyor.
eskiden köy odalarında ve kış akşamlarında yapılan dengbêj geceleri şimdi festivallerde ve etkinliklerde yaşıyor. kayıtlar da arşivlenmeye çalışılıyor.
dengbêj kayıtlarının bir kısmı eski ses kayıtlarından geliyor. bu kayıtları dijital arşive almak, sesi kaybolmadan korumanın yolu.