Semt Başlıkları: Şehrin Mahalle Mahalle Hafızası

Diyarbakırlı birine nereli olduğunu sorduğunuzda çoğu zaman sadece "Diyarbakır" demez. Bir semt adı söyler, bazen bir mahalle, bazen de bir sokak. Çünkü bu şehirde insanlar önce bir mahalleye, sonra şehre aittir. Amed Sözlük'teki semt başlıkları da tam bu duygudan doğdu.

Neden semt başlıkları?

Bir şehrin büyük tarihi kitaplarda yazılıdır. Surların ne zaman yapıldığını, Ulu Cami'nin kaç yüzyıllık olduğunu bulmak zor değil. Ama bir mahallenin küçük tarihi hiçbir yerde yazmaz. Hangi köşede bir zamanlar bir bakkal vardı, çocuklar akşamları nerede top oynardı, düğünler hangi meydanda yapılırdı; bunları ancak o mahallede yaşamış biri anlatabilir.

Semt başlıkları bu küçük tarihlerin toplandığı yerler. Sur'un dar sokaklarından Bağlar'ın kalabalık caddelerine, Ofis'in kafelerle dolu sokaklarından Kayapınar'ın yeni bloklarına kadar her semtin kendi başlığı, kendi hikâyesi olabilir.

Bir semt başlığına neler yazılır?

Semt başlıkları için yazılabilecek şeylerin sınırı yok, ama bazı konular özellikle değerli:

• Anılar: Çocukluğunuzun geçtiği sokak, bayram sabahları, ilk okulunuz, mahallenin karakteristik insanları (isim vermeden, kimsenin özelini ifşa etmeden).
• Değişim: Bir semtin eskiden nasıl olduğu ve nasıl değiştiği. Boş arsaların yerini alan binalar, kapanan dükkânlar, açılan yollar.
• Mekânlar: Semtteki tarihi yapılar, çarşılar, parklar, çay bahçeleri. Herkesin bildiği ama haritada yazmayan yer isimleri.
• Gündelik bilgi: Ulaşım, pazar günleri, semtin nesiyle meşhur olduğu. Şehre yeni gelen biri için bunlar çok işe yarar.
• Dil: Bazı semtlerin kendine has deyimleri, lakapları, kullanılan isimleri. Bunlar unutulmadan kayda geçmeli.

Sur'dan Kayapınar'a

Diyarbakır'ın merkezi bugün dört ilçeye yayılıyor: Sur, Bağlar, Kayapınar ve Yenişehir. Her birinin içinde onlarca mahalle, her mahallenin içinde de onlarca hikâye var.

Sur içi, şehrin en eski kısmı. Surlar, Dağkapı, Hasan Paşa Hanı, eski konaklar ve dar sokaklarıyla binlerce yıllık bir geçmişi taşıyor. Surların dışına, Dicle'ye doğru inen yamaçta Hevsel Bahçeleri uzanıyor; biraz ileride de On Gözlü Köprü. Bu yerlerin her biri ayrı bir başlığı hak ediyor.

Yenişehir ve Ofis, şehrin surların dışına taşmaya başladığı dönemin izlerini taşır. Bağlar, adını eskiden buradaki bağlardan alan, kalabalık ve canlı bir semt. Kayapınar ise şehrin son yıllarda en çok büyüyen yüzü.

Bunlar sadece birkaç örnek. Asıl hikâyeleri o semtlerde yaşayanlar yazacak.

Semt başlığı açarken

Kendi mahallenizin başlığı yoksa açabilirsiniz. Önce arama ile mahallenin farklı adlarla açılıp açılmadığını kontrol edin. Sonra başlık açma ekranında ilgili semti işaretleyin ve ilk yorumda mahallenin şehrin neresinde olduğunu, nasıl bir yer olduğunu kısaca anlatın.

Bir semti anlatırken saygılı olmak önemli. Her mahallenin iyi ve zor yanları vardır, ama bir semti ya da orada yaşayanları toptan kötüleyen yorumlar sözlükte yer bulmaz. Eleştiri yapılabilir; aşağılama yapılmaz.

Bütün semt başlıkları bir araya geldiğinde ortaya bir harita çıkıyor. Ama bu harita sokakları değil, hatıraları gösteriyor. Yıllar sonra şehri merak eden biri, bir mahallenin nasıl bir yer olduğunu bu başlıklardan öğrenecek.

Mahallenize bir satır ekleyin. Belki bir anı, belki bir isim, belki sadece bir sokak köşesinin kokusu. Şehrin hafızası böyle yazılır. Kendi semtinizin başlığını bulduğunuzda onu takibe almayı da unutmayın; komşularınızın yazdıklarını ilk siz okursunuz.