Diyarbakır Kahvaltısı: Sofrada Neler Olur?

Bir Diyarbakırlıya "kahvaltı yaptın mı?" diye sorduğunuzda alacağınız cevap genelde bir soruyla gelir: "Hangi kahvaltı?" Çünkü burada kahvaltı, ayakta bir simitle geçiştirilen bir öğün değildir. Masaya oturulur, çay demlenir, tabaklar birbirinin üstüne taşar ve sohbet en az yemek kadar uzun sürer.

Sofranın vazgeçilmezleri

Diyarbakır kahvaltısının ne olduğunu tek bir listeyle anlatmak zor; her ev, her salon kendi sofrasını kurar. Yine de neredeyse her masada göreceğiniz bazı şeyler vardır:

• Örgü peyniri: Şehrin en tanınmış peyniri. İp gibi çekilip örülür, tuzlu suda bekletilir. Yanına çörekotu eklenmiş olanları da yaygındır.
• Çökelek ve otlu peynirler: Mevsimine göre içine yabani otlar katılmış peynirler, kahvaltının köy tarafını temsil eder.
• Bal ve kaymak: Çoğu zaman aynı tabakta, üst üste. Sıcak ekmekle buluştuğu an kahvaltının en sessiz anıdır.
• Tereyağlı yumurta ve menemen: Bakır sahanda, yağı cızırdarken masaya gelir.
• Zeytin, domates, salatalık, biber: Mevsiminde, bol ve taze.
• Sıcak ekmek: Tandır ekmeği, lavaş ya da fırından yeni çıkmış pide. Ekmek soğuksa kahvaltı eksik sayılır.

Bunlara ev ev değişen reçeller, pekmez, tahin, ceviz ve bazen de bir tabak kavurma eklenir. Kahvaltının sonunda çay bitmez; "bir tane daha" demek için kimse izin istemez.

Salonda kahvaltı, evde kahvaltı

Şehirde kahvaltıyı dışarıda yapmak çok yaygındır. Sur içindeki tarihi hanların avlularında, özellikle Hasan Paşa Hanı'nda kahvaltı etmek, şehre gelen misafirlere gösterilen ilk şeylerden biridir. Taş avlu, kemerler ve sabahın serinliği sofraya ayrı bir tat katar. Yeni şehirde ise kahvaltı salonları, hafta sonları ailelerin, arkadaş gruplarının buluştuğu yerlerdir.

Evde kahvaltı ise başka bir hikâyedir. Annenin erkenden kalkıp yaptığı sıcak ekmek, misafir gelince bir anda kalabalıklaşan sofra, büyüklerin "ye, ye, daha bir şey yemedin" ısrarı... Diyarbakır'da evde kahvaltıya davet edilmek, sizi gerçekten içeri aldıklarının işaretidir.

Ev kahvaltısının bir de hazırlık tarafı vardır. Yaz sonunda kışlık peynirler basılır, salçalar kurutulur, reçeller kaynatılır. Kışın sofraya gelen pek çok şey, aslında aylar önce verilen bu emeğin karşılığıdır. Bu yüzden bir Diyarbakır sofrasında "bunu kendimiz yaptık" cümlesini sık duyarsınız.

Kahvaltıya gidecekler için küçük notlar

İlk kez gelen biri için birkaç ipucu:

• Acele etmeyin: Kahvaltı bir saatte bitecek bir şey değil. Programınızı ona göre yapın.
• Paylaşarak sipariş verin: Serpme kahvaltı çoğu yerde kalabalık bir masa için hazırlanır. Az kişiyseniz ne kadar sipariş edeceğinizi sorun.
• Ciğeri unutmayın: Bazı Diyarbakırlılar için asıl kahvaltı ciğerdir. Sabah ciğeri ayrı bir kültürdür, ona da ayrıca değineceğiz.
• Hafta sonu kalabalığı: Bilinen yerler hafta sonu sabahları dolu olabilir. Erken gitmek ya da hafta içini seçmek işinizi kolaylaştırır.

Sizin sofranızda ne vardı

Kahvaltı belki de şehrin en kişisel konularından biri. Herkesin "en iyi örgü peyniri şuradan alınır" dediği bir dükkânı, ancak kendi annesinin yaptığı gibi olan bir menemeni, çocukluğundan kalma bir pazar sabahı vardır. Bunlar bir yerde toplanmazsa, her sofra kendi evinde kalır.

Amed Sözlük'te kahvaltıyla ilgili başlıklar bulmak için aramayı kullanabilir, aklınızdaki konu yoksa yeni bir başlık açabilirsiniz. Favori kahvaltı yerinizi, evinizin olmazsa olmazını ya da misafirlerinize ilk ne yedirdiğinizi yazın; başkalarının sofrasına da bir göz atın.