çayönü, ergani ilçesinde bulunan, yaklaşık on bin yıl öncesine uzanan neolitik bir yerleşim yeridir. tarıma ve hayvancılığa geçiş sürecine dair önemli veriler sunduğu için dünya arkeolojisinde bilinir. kazılarda bulunan yapı kalıntıları ve aletler, insanların ilk yerleşik yaşama nasıl geçtiğini anlatır. buluntular diyarbakır arkeoloji müzesi'nde de sergilenir.